Technika cieplna i wymiana ciepła
Rozszerzalność cieplna: obliczanie wydłużenia pręta
Oblicz wydłużenie lub skrócenie pręta pod wpływem różnicy temperatur: zmianę długości ΔL, długość końcową, odkształcenie cieplne i zmianę względną, ze schematem, przykładami obliczeniowymi i współczynnikami rozszerzalności materiałów.
Rozszerzalność cieplna: obliczanie wydłużenia pręta
Długość w temperaturze odniesienia. Jednostki: mm, cm, m, in, ft.
Wartość orientacyjna zależna od materiału. Wybierz „Własny”, aby wprowadzić współczynnik.
ΔT = T końcowa − T początkowa. Ujemna przy chłodzeniu. Różnica w °C jest równa różnicy w K.
Wartości początkowe są przykładami.
Wyniki
• Swobodna rozszerzalność: nie oblicza się ograniczników ani naprężeń cieplnych.
Zastosowane wzory
Wartości są podstawiane w jednostkach SI, a wyniki podawane w wybranych jednostkach.
Szacowany czas czytania : 9 min · 1766 słów
Szczegóły obliczeń
Zastosowanie do wartości wprowadzonych powyżej.
02 · Długość końcowa
03 · Odkształcenie cieplne
04 · Zmiana względna
Czym jest liniowa rozszerzalność cieplna?
Podczas ogrzewania ciała stałego jego wymiary rosną, a podczas chłodzenia maleją. W przypadku długiego elementu (pręta, rury, szyny, profilu) istotna jest zmiana długości, proporcjonalna do długości początkowej i różnicy temperatur. Liniowy współczynnik rozszerzalności α, właściwy danemu materiałowi, określa względną zmianę długości na kelwin.
Kalkulator dotyczy swobodnej rozszerzalności: element może się wydłużać lub skracać bez przeszkód. Jeśli jest zablokowany, odkształcenie zostaje uniemożliwione i powstają naprężenia cieplne; nie są tu obliczane.
Wzory na liniową rozszerzalność cieplną
Dla swobodnej rozszerzalności i współczynnika α uznanego za stały w przedziale temperatur:
(zmiana długości, swobodna rozszerzalność)
(długość w temperaturze T + ΔT)
(odkształcenie cieplne, w µε)
(stosunek bezwymiarowy, wyświetlany w : %)
- ΔL: zmiana długości, dodatnia przy ogrzewaniu i ujemna przy chłodzeniu, w m (SI), przeliczana na mm lub wybraną jednostkę wyświetlania
- L₀: długość początkowa w temperaturze odniesienia, w m (SI); kalkulator przelicza każdą inną wybraną jednostkę wprowadzania
- L: długość końcowa, , w m (SI); dodawanie stosuje tę samą jednostkę długości dla L₀ i ΔL, po czym wynik jest przeliczany na wybraną jednostkę wyświetlania
- α: liniowy współczynnik rozszerzalności, w (czyli ); czynnik jest uwzględniony we wzorach kalkulatora
- ΔT: różnica temperatur, T końcowa − T początkowa, w K (różnica w °C jest taka sama)
- εₜₕ: odkształcenie cieplne, , wyrażone w µε (1 µε = )
- : względna zmiana długości, bezwymiarowa. Dla czytelności jest wyświetlana w : %. Jest to ten sam stosunek co odkształcenie cieplne, przedstawione wyżej w µε.
Rozszerzalność swobodna lub ograniczona
Porównanie dwóch idealnych sytuacji dla jednorodnego pręta: swobodna zmiana długości i całkowite zablokowanie osiowe przy małych odkształceniach i zachowaniu sprężystym.
| Kryterium | Swobodna rozszerzalność | Rozszerzalność ograniczona |
|---|---|---|
| Sytuacja | Element może się wydłużać lub skracać bez przeszkód. | Końce są zablokowane: zmiana długości jest uniemożliwiona. |
| Główny skutek | Zmiana długości . | Naprężenie cieplne o wartości przy zachowaniu sprężystym: ściskanie podczas ogrzewania i rozciąganie podczas chłodzenia, jeśli α > 0 (E: moduł Younga). |
| Uwzględnione przez kalkulator | Tak | Nie |
Trzy kryteria porównują sytuacje opisane przez OpenStax, §1.3, dotyczące rozszerzalności liniowej i naprężeń cieplnych. Kalkulator obejmuje tylko swobodną rozszerzalność; nie oblicza naprężenia w zablokowanym elemencie. OpenStax — University Physics Volume 2, §1.3 Thermal Expansion.
Orientacyjne współczynniki liniowej rozszerzalności cieplnej w temperaturze otoczenia
| Materiał | Współczynnik α i wydłużenie pręta o długości 1 m |
|---|---|
| Aluminium | ; dla 1 m i |
| Ołów | ; dla 1 m i |
| Mosiądz | ; dla 1 m i |
| Miedź | ; dla 1 m i |
| Stal lub żelazo | ; dla 1 m i |
| Beton | ; dla 1 m i |
| Szkło zwykłe | ; dla 1 m i |
| Szkło typu Pyrex | ; dla 1 m i |
OpenStax — University Physics Volume 2, §1.3 Thermal Expansion.
Współczynniki rozszerzalności: dwanaście materiałów i źródeł
Zestawienie dwunastu materiałów: siedem metali lub stopów, dwa szkła, jeden tlenek glinu i dwa polimery. Dziewięć ustawień wstępnych kalkulatora znajduje się w tabeli; tlenek glinu, PMMA i ABS wprowadza się w opcji Własny. Wartości w odnoszą się do wskazanych źródeł i warunków. Tabela nie obejmuje wszystkich gatunków każdej grupy.
| Materiał | α ( ) | Warunki i zakres | Źródło wiersza |
|---|---|---|---|
| Tlenek glinu CoorsTek AD-995 (99,5 % Al₂O₃) | 8,2 | Od 25 do 1 000 °C; wartość typowa, ceramika. | CoorsTek, tabela Alumina, kolumna AD-995. |
| Stal konstrukcyjna | 12 | Umowna wartość obliczeniowa; cytowany fragment nie podaje liczbowo zakresu temperatur. Nie ekstrapoluj na wysokie temperatury. | SCI GN 3.01, s. 3, moduł i rozszerzalność. |
| Miedź Cu-ETP / C11000 | 16,9 | Średnia od 20 do 100 °C; , zaokrąglono do 16,9. | Copper Development Association, C11000, właściwości fizyczne. |
| Aluminium (gatunek nieokreślony) | 23 | Punkt odniesienia metrologicznego około 20 °C; gatunek i dokładny zakres nieokreślone. | KEYENCE, Temperature and Measurement. |
| PMMA PLEXIGLAS GS 0F00 (akryl lany) | 70 | Od 0 do 50 °C; , DIN 53752-A. | Röhm, karta 211-1, s. 5, kolumna PLEXIGLAS GS. |
| ABS Maywoflamm V0 (trudnopalny) | 90 | Wartość orientacyjna według DIN 53752; karta nie określa zakresu temperatur. | Röchling, karta Maywoflamm ABS V0 709688, v7.0. |
| Stal nierdzewna 304 / 1.4301 | 16 | Średni współczynnik od 20 do 100 °C. | Outokumpu Core, tabela 7, Core 304/4301. |
| Mosiądz CuZn30 / C26000 wyżarzony | 20 | Współczynnik od 20 do 300 °C; stan wyżarzony. | KME, CuZn30/C26000, s. 1. |
| Brąz fosforowy CuSn5 / C51000 | 17,8 | Współczynnik od 20 do 300 °C. | Fisk Alloy, C510 Bronze, metryczne właściwości fizyczne. |
| Nikiel 200 wyżarzony | 13,3 | Średni współczynnik od 21 do 100 °C. | Special Metals, Nickel 200 & 201, s. 1, tabela 3 i uwaga a. |
| Szkło float sodowo-wapniowe Pilkington | 8,3 | Od 75 do 575 °F, czyli około 23,9 do 301,7 °C; opublikowana wartość metryczna. | Pilkington ATS-129, wrzesień 2026, s. 1. |
| Szkło borokrzemowe BOROFLOAT 33 | 3,25 | Średni współczynnik od 20 do 300 °C. | SCHOTT, BOROFLOAT 33 Technical Data, właściwości cieplne. |
Kolumna Źródło przypisuje każdy wiersz do karty podanej poniżej. Współczynniki określone dla różnych przedziałów nie pozwalają porównać ich w tej samej temperaturze. Aluminium: nieokreślony gatunek i przedział; stal: wartość umowna; ABS: brak przedziału w karcie. Ograniczenia te nie pozwalają uznać wartości za uniwersalne stałe. Średni współczynnik dla zakresu nie musi opisywać każdego podzakresu. Dla innego gatunku lub zakresu użyj właściwych danych materiałowych; narzędzie nie sprawdza temperatur początkowej i końcowej. CoorsTek — Tlenek glinu, właściwości AD-995 ; SCI — Guidance Note 3.01, Structural steels ; Copper Development Association — C11000 ; KEYENCE — Dilatation thermique et mesure ; Röhm — PLEXIGLAS GS/XT, informacja techniczna 211-1, kwiecień 2025 ; Röchling — Maywoflamm ABS V0, karta 709688, wersja 7.0 ; Outokumpu — Core range datasheet, Core 304/4301 ; KME — CuZn30 / C26000, karta materiałowa ; Fisk Alloy — C51000 Phosphor Bronze ; Special Metals — Nickel 200 & 201 ; Pilkington — ATS-129, Properties of Soda-Lime-Silica Float Glass, wrzesień 2026 ; SCHOTT — BOROFLOAT 33, Technical Data.
Rozwiązane przykłady
Przykład 1: Pręt aluminiowy ogrzany o 40 K
W tym przykładzie przyjęto stały współczynnik; nie opisuje on wszystkich gatunków tej grupy.
Pręt o długości 2 m, , ogrzanie o 40 K.
, zatem długość końcowa .
Odkształcenie cieplne wynosi 920 µε, czyli długości początkowej.
Wyrażenie w jednostkach SI daje wynik w metrach; pomnożenie przez 1 000 przelicza go na milimetry.
Przykład 2: Odcinek stalowy 12 m ogrzany o 50 K
W tym przykładzie przyjęto stały współczynnik; nie opisuje on wszystkich gatunków tej grupy.
Odcinek 12 m, , ogrzanie o 50 K.
, zatem .
Gdyby końce były zablokowane, rozszerzalność byłaby ograniczona i powstałyby naprężenia cieplne; tego przypadku tu nie uwzględniono.
Wyrażenie w jednostkach SI daje wynik w metrach; pomnożenie przez 1 000 przelicza go na milimetry.
Przykład 3: Pręt miedziany C11000 schłodzony o 20 K
Chłodzenie skraca ten miedziany pręt. Zakłada się, że średni współczynnik podany dla szerszego przedziału jest stały w tym podprzedziale; wyświetlane wyniki są zaokrąglane po przeliczeniu metrów na milimetry.
Miedź C11000 ; ; 60 → 40 °C ; ; (zakres odniesienia: 20–100 °C).
; ; µε = .
Założenia i ograniczenia modelu
• Swobodna rozszerzalność: nie oblicza się ograniczników ani naprężeń cieplnych.
• Współczynnik α jest stały w całym przedziale temperatur; w rzeczywistości zmienia się z temperaturą.
• Jednorodny i izotropowy materiał o równomiernej temperaturze.
• Małe odkształcenia: ΔL pozostaje znacznie mniejsze niż L₀.
• Nie sprawdza się luzów montażowych, tolerancji ani przydatności gatunku.
Dla elementu zablokowanego lub z gradientem temperatur zastosuj odpowiednie obliczenie naprężeń cieplnych.
Częste błędy, których należy unikać
• Nie myl T z ΔT: różnica to T końcowa − T początkowa; podczas chłodzenia jest ujemna.
• Nie pomijaj czynnika : oznacza , czyli . Wprowadź 23, nie 0,000023.
• Nie wpisuj różnicy w °F jako różnicy w °C: najpierw ją przelicz (ΔT w w °).
• Sprawdź jednostki długości: jednostkę L₀ i wyników.
• Nie stosuj bez sprawdzenia współczynnika α dla innego zakresu temperatur.
Często zadawane pytania
Dlaczego α wyraża się w ?
Współczynniki rozszerzalności są bardzo małe: dla aluminium. Dlatego zapisuje się je w (lub ), co daje 23. Kalkulator uwzględnia czynnik .
Czy ΔT należy podać w kelwinach czy stopniach Celsjusza?
Są równoważne: różnica 1 K odpowiada różnicy 1 °C. Różnicę w °F pomnóż przez 5/9 przed wprowadzeniem.
Co jeśli pręt jest zablokowany na obu końcach?
Rozszerzalność jest wówczas ograniczona i powstaje naprężenie cieplne rzędu E · α · ΔT przy zachowaniu sprężystym. Kalkulator go nie wyznacza; podaje zmianę długości przy swobodnej rozszerzalności.
Czy współczynnik α jest stały?
Współczynnik zwykle zależy od temperatury, a czasem od orientacji materiału. Użyj udokumentowanego średniego współczynnika dla badanego przedziału lub scałkuj odpowiednią zależność. Podział przedziału wymaga współczynników zgodnych z ich definicją i długością odniesienia; zwykłe dodawanie nie zastępuje tej kontroli.
Dlaczego ΔL jest ujemne?
Ujemne ΔL oznacza skrócenie, które występuje, gdy ΔT jest ujemne (chłodzenie). Długość końcowa jest wtedy mniejsza od początkowej.